Yeme Bozuklukları Nedir? Türleri ve Beslenme Tedavisi
Yeme Bozuklukları Nedir?
Yeme bozuklukları, bireyin yeme davranışlarında ciddi değişikliklerin görüldüğü ve psikolojik, fizyolojik ve sosyal sağlık üzerinde olumsuz etkiler yaratabilen psikiyatrik bozukluklardır.
Bu bozukluklarda bireylerin:
- yemekle ilişkisi
- beden algısı
- kilo kontrol davranışları
- duygusal durumları
önemli ölçüde etkilenmektedir.
Yeme bozukluklarının gelişiminde psikolojik, biyolojik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı bilinmektedir. Bu nedenle yeme bozuklukları multifaktöriyel bir yapıya sahiptir
Yeme Bozukluklarının Nedenleri
Yeme bozukluklarının oluşmasında birçok farklı faktör etkili olabilir.
Başlıca nedenler şunlardır:
- stres ve duygusal problemler
- beden algısı bozuklukları
- sosyal ve kültürel baskılar
- travmatik yaşam olayları
- diyet kültürü ve aşırı kısıtlayıcı diyetler
Bazı bireyler olumsuz duygulardan kaçınmak veya stresle başa çıkmak için yeme davranışını bir araç olarak kullanabilirler.
En Yaygın Yeme Bozukluğu Türleri
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu (Binge Eating Disorder)
Tıkınırcasına yeme bozukluğu, bireyin kısa süre içinde kontrolsüz şekilde aşırı miktarda besin tüketmesi ile karakterizedir.
Bu bozuklukta birey:
- yemek yeme kontrolünü kaybedebilir
- kısa sürede büyük miktarda besin tüketebilir
- yeme sonrası yoğun suçluluk ve utanç hissedebilir.
DSM-5 tanı kriterlerine göre tıkınırcasına yeme ataklarının en az üç ay boyunca haftada iki kez görülmesi bu bozukluğun önemli göstergelerinden biridir
Bulimiya Nervoza
Bulimiya nervoza, aşırı yeme ataklarının ardından kilo alımını önlemek için telafi davranışlarının görüldüğü bir yeme bozukluğudur.
Telafi davranışları şunları içerebilir:
- kusma
- laksatif kullanımı
- diüretik kullanımı
- aşırı egzersiz
Bulimiya hastaları genellikle dış görünüşte normal kiloda olabilir. Ancak yoğun suçluluk, utanç ve kontrol kaybı duyguları yaşayabilirler
Gece Yeme Sendromu
Gece yeme sendromu, bireyin özellikle gece saatlerinde yoğun yemek tüketmesi ile karakterizedir.
Bu sendromda görülen belirtiler:
- gece uyanarak yemek yeme
- akşam saatlerinde aşırı yeme isteği
- sabah iştahsızlık
Gece yeme sendromu uyku düzeni, stres ve hormonal faktörlerle ilişkili olabilir
Bigoreksiya
Bigoreksiya, kaslı bir vücuda sahip olma takıntısı ile ortaya çıkan bir yeme ve beden algısı bozukluğudur.
Bu bozuklukta bireyler:
- aşırı egzersiz yapabilir
- kas kütlesini artırmaya yönelik takviyeleri yanlış kullanabilir
- beden algısı ile ilgili ciddi kaygılar yaşayabilir.
Araştırmalar özellikle yoğun spor yapan bireylerde bu durumun daha sık görülebileceğini göstermektedir
Yeme Farkındalığı ve Beslenme Davranışı
Yeme farkındalığı (mindful eating), bireyin yemek yerken açlık ve tokluk sinyallerine dikkat etmesi ve yeme davranışını bilinçli şekilde düzenlemesi anlamına gelir.
Araştırmalar yeme farkındalığının:
- aşırı enerji alımını azaltabileceğini
- yeme davranışını düzenleyebileceğini
- metabolik sağlığı iyileştirebileceğini
göstermektedir
Yeme Bozukluklarında Beslenme Tedavisi
Yeme bozukluklarının tedavisinde multidisipliner bir yaklaşım gereklidir.
Tedavi sürecinde şu uzmanlar birlikte çalışabilir: